W końcu przeprowadziłam się do miasta. Mieszkam w zabytkowej kamienicy, pięć minut od Starówki, zoo, kina, teatru, galerii sztuki, szkoły, kawiarni, ryneczku, parku i  Wisły. Cóż za obfitość miejsc, które są na wyciągnięcie ręki nogi każdego dnia!

Kocham moje nowe miejsce, otoczenie, sąsiedztwo, różnorodność architektoniczną, starodrzewie, wszechobecną zieleń, mnogość uliczek i wielorakość miejsc, które zapraszają mnie do relaksu i  aktywności jednocześnie.

Uwielbiam letnie niedziele, gdy biorę kawę, książkę, psiaki i idę na zielony skwerek nieopodal mojego domu.

O czy marzę? Żeby położyć moją kawę na ławę. Usiąść na wygodnej na ławce i poczuć labę.

Proszę Cię, moje kochane Miasto, o ławki i zieleń. Do siedzenia, do myślenia, do jedzenia, do czytania, do cieszenia się słońcem i życiem.

Kawę i uśmiech wezmę ze sobą.

Ola Włodarczyk
Mieszczanka

Nieskażona przyroda, naturalny krajobraz, szum drzew i śpiew ptaków. Spokojniejsze tempo życia, harmonia, poczucie stabilizacji. My, ludzie wsi mamy to wszystko na co dzień. Brakuje nam za to typowo miejskich udogodnień, które sprawiają, że życie staje się łatwiejsze. Idea by połączyć sielankę życia na wsi i miejskie udogodnienia, materializuje się na naszych oczach. Semiurbanizacja, to proces przekształcania wsi w osiedla, które nie mieszczą się w tradycyjnych kategoriach wsi rolniczej lub miasta. Amerykanie nazywają to rurban community (rural – wiejski i urban – miejski).

Dobry kierunek! Bo dobre miasto to wieś. Ale w skali makro! Kiedy wieś staje się miastem, ludzie boją się jednak wzrostu podatków i opłat. Status miasta to jednak szansa na dodatkowe źródła finansowania, przyciągnięcie inwestorów, mieszkańców. To również prestiż i szersze możliwości, ale też nowe zobowiązania – remonty dróg czy chodników. To także zmiana przestrzeni dostępnej  całemu społeczeństwu. Aby jednak taka przestrzeń mogła odpowiednio pełnić swoją funkcję, powinna zostać właściwie zaprojektowana i zaaranżowana. Ma być jednocześnie „wiejsko przyjazna” i „wielkomiejsko designerska”. Czy możliwe jest stworzenie zrównoważonej przestrzeni publicznej łączącej takie cechy? Wierzę, że tak i są na to przykłady. Choćby  Parque Central w Walencji,  gdzie przeniesiono pod ziemię dworzec kolejowy, tworząc na powierzchni ogromny park dla mieszkańców. W Skandynawii, na południe od Kopenhagi na skraju miasta targowego Køge powstało osiedle mieszkaniowe zintegrowane z lokalnym krajobrazem,  łącząc plażę i dostęp do morza.

Człowiek i miasto.  Jak dobrze zaprojektować przestrzeń publiczną? Ta przestrzeń jest produktem społecznym. Jest nieustannie tworzona, zmieniana, przetwarzana. Ludzie nie tyle w niej żyją, co ją kreują przez codzienne w niej funkcjonowanie. Gdy jest dobrze dopasowana do wymagań mieszkańców będzie przez nich lubiana i używana. To przestrzeń do spotkań, rozmów, wymiany myśli. Bo to przecież trzeba usiąść, na spokojnie…jak na wsi.

Ale pamiętajcie, jak mawiał Józef Balcerek z serialu Alternatywy 4, tuż po przeprowadzce ze śródmieścia do bloku z wielkiej płyty:  „Proszę pana! Jak ktoś całe życie mieszkał w mieście, to się za Chiny do wiochy nie przyzwyczai!”

* Raport GUS na temat ludności Polski w I półroczu 2020 roku

Łukasz Drygalski
Centrum Wsparcia Biznesu w Toruniu

„Jeśli chcesz w prosty sposób poprawić jakość danej przestrzeni, zaaranżuj więcej miejsc do siedzenia”. ~ Jan Gehl

Wychowałam się na wsi pod Toruniem, gdzie wolnego miejsca było mnóstwo, ale nigdy przystosowanej do dłuższego spędzania wolnego czasu. Moment, w którym szkoła postawiła ławkę i stolik na świeżym powietrzu, był przełomowy. Nie pamiętam, aby w tamtym czasie, chociaż na chwilę było tam pusto. Zawsze siedziała tam grupa znajomych, która akurat pierwsza tam dobiegła. Siedzenie tam to był zaszczyt i sama przyjemność. Niestety ten luksus był dostępny raptem tylko dla kilku osób — szczęściarzy, którzy notorycznie przejmowali na wyłączność jedyną przestrzeń do siedzenia.

Miasta właściwie działają tak samo. Potrzebujemy miejsca, do spędzania czasu na świeżym powietrzu. Ale to nie może być tylko ławka, śmietnik i lampa. Potrzebujemy dobrze przemyślanej przestrzeni, w której chciałoby się pobyć dłużej niż na jedną kawę. Powinna być ona estetyczna, dobrze przemyślana i właściwie nic więcej nie trzeba.

Anita Leszczyńska

Niebywałą zaletą miejsca, w którym mieszkam, jest położenie, tym samym widok, przestrzeń, klimat i wszystkie walory wynikające z tego, że Rewal leży nad samym morzem i to na klifie. Dlatego spacerując zarówno brzegiem morza, jak i alejkami, deptakami, skwerami ciągnącymi się na klifie pozostajesz z tym widokiem. Ileż myśli i spraw potrafi poukładać się podczas takiego spaceru. Polecam. : ) Położenie mamy więc REWALacyjne! Ale to nie wszystko oczywiście.

Za co jeszcze lubię Rewal? Za jego centrum, tzw. Plac Wieloryba. Charakter temu miejscu nadały przestrzenne rzeźby wielorybów wykonane z kortenu. Z czasem obok kutrów rybackich stały się najbardziej rozpoznawalne dla Rewala. W okresie letnim plac ten tętni życiem. Każdego dnia prezentują wachlarz talentów różnorodni uliczni artyści. Możesz tu usiąść, położyć się, odetchnąć, czerpać z tego miejsca, z jego energii. Spędzić ten czas z rodziną, przyjaciółmi, znajomymi czy też sam obok nie-znajomych. Miejsce to sprzyja posiedzeniu.

Kolejną zaletą Rewala są miejsca, które jak kropeczki na mapie wyznaczają trasę na spacer, rower, hulajnogę… Od nas zależy czy będzie to szybkie codzienne, czy długie weekendowe wyjście;) (te miejsca to : trasa pieszorowerowa Rewal-Niechorze, Aleja Różana obsadzona wieloma gatunkami róż wraz ze znajdującymi się tam rzeźbami Romea i Julii oraz Małego Księcia, w sąsiedztwie taras widokowy na ul. Klifowej, Plac Sybiraka, tzw. Plac Śledzia przy ul. Sikorskiego z zegarem słonecznym, siłownią zewnętrzną, miejscem zabawy dla najmłodszych, idąc dalej deptakiem z widokiem na morze, trafiamy do centrum, czyli na wspomniany wyżej Plac Wieloryba, kolejno Plac Rybaka, skwer z kutrem oraz nowopowstałym witaczem, park z Amfiteatrem).

Wszystkie te miejsca sprzyjają wypoczynkowi. Można usiąść, zrelaksować się, podziwiać, poczytać, pomyśleć, pobyć…Świetne jest również to, że obok nowoczesnej architektury zachowały się historyczne budynki pochodzące z końca XVIII i początku XIX wieku. Piękne budynki z duszą opowiadające nam historię. Ze względu na swój turystyczny charakter Rewal jest dość mocno zurbanizowany. Pozostały jednak miejsca, które do teraz nie zostały zagospodarowane. I one są wspaniałe. Dlaczego? Ponieważ to miejsca możliwości, stanowią pole do popisu dla wyobraźni i nowych rozwiązań, będących odpowiedzią na nasze potrzeby.

Dominika Winiarska-Chodziutko
Sołtyska Sołectwa Rewal

Miasto powinno być gościnnym miejscem także dla drzew i zwierząt, zwłaszcza ptaków. W dobie przemian klimatycznych dbałość o zieleń to nie tylko truizm, ale konieczność – nasze być albo nie być. Ludzie miasta są spragnieni kojącej obecności natury, wystarczy spojrzeć co dzieje się w parkach i zielonych skwerach, gdy tylko wyjrzą pierwsze promienie słońca.

Zielone tereny to radość dla dzieci, miejsce spacerów właścicieli zwierząt czy przestrzeń spotkań dla seniorów, tak często zamkniętych w domach z powodu oddalenia parku lub miejsca, gdzie mogliby wyjść na powietrze i usiąść na ławce. Takich osób w przyszłości będzie o wiele więcej, gdyż społeczeństwo się starzeje. To bardzo ważne, aby zaaranżować dla nich taką przestrzeń, aby nie byli narażeni na samotność i związaną z tym depresję.

Walka z zanieczyszczeniami powietrza

Zieleń i drzewa to naturalne bogactwo dla miasta – dają cień, schronienie dla ptaków, oczyszczają powietrze i cieszą oczy. Chronią nas też przed hałasem komunikacyjnym, który przez WHO został uznany za jedno z najgroźniejszych zanieczyszczeń powietrza. Hałas o poziomie większym niż 80 dB powoduje choroby układu krwionośnego, zaburzenia neurologiczne, chorobę wrzodową, problemy z koncentracją, stres i wiele innych.

A najgorsze jest to, że przed hałasem nie możemy się schować, nie ma przed nim ucieczki. Możemy zamknąć oczy, gdy nie chcemy na coś patrzeć, ale nie możemy “wyłączyć słuchu”. Dlatego moim zdaniem należy dbać o zielone miejsca wypoczynku, ze szczególnym uwzględnieniem miejsc cichych.

Miasto to ludzie w nim żyjący

Przyjazne miasto służy przede wszystkim ludziom, a zwłaszcza budowaniu społeczności. To niesamowite, jak wyłączenie ulicy z ruchu kołowego, wpływa na rozkwit danej dzielnicy. Obecność deptaków, widoczna szczególnie w centrach większych miast, powoduje “zwolnienie” spacerujących, daje przestrzeń na spotkania, relaks.

Nagle jak grzyby po deszczu otwierają się różnej maści kawiarnie, lokale, miejsca spotkań czy kameralne butiki, zapraszające do siebie leniwie spacerujących ludzi. Takie miejsca są często centrum kulturalnym i rozrywkowym danego miasta. Uwielbiają je wszyscy – rodziny z dziećmi za to, że potomstwo może swobodnie biegać i jest bezpieczne. Starsi natomiast za to, że mogą spotkać się z innymi seniorami i na ławeczce przyglądać się pulsującemu rytmowi ulicy.

To, co jest przeciwieństwem takich miejsc, to ogrodzone osiedla, których popularność wyrasta na poczuciu lęku przed “obcymi” i chęci odizolowania się od reszty społeczeństwa w imię głęboko zakorzenionego poczucia bezpieczeństwa. W rezultacie każde nowe osiedle budowane w mieście  “ograbia” miasto i jego mieszkańców z terenów, które do nich właśnie przynależą. W żadnym innym kraju na taką skalę nie buduje się osiedli, które są oddzielone od miasta płotem.

Moim zdaniem powinniśmy w taki sposób aranżować wspólną przestrzeń, aby raczej łączyć ludzi – nawet tych z pozoru odmiennych, a może zwłaszcza takich… w ten sposób zbudujemy społeczność harmonijnie ze sobą współdziałającą i otwierającą się na problemy słabszych.

Przykłady przyjaznych miast

Kopenhaga, uznawana za jedno z najbardziej przyjaznych miast na świecie, jest usłana deptakami, nie wspominając o liczbie ścieżek rowerowych, które uczęszczane są intensywnie niezależnie od pogody ani zasobności portfela rowerzystów.

Tak samo dzieje się w Barcelonie, gdzie powiększana jest przestrzeń dla pieszych i rowerzystów. Od roku 2016 władze Barcelony zaczęły wprowadzać  pierwsze tzw. superblocki – wydzielone fragmenty miasta, wewnątrz których ograniczany jest ruch samochodów. Ich głównym celem jest oczywiście zmniejszenie liczby samochodów i produkowane przez nie zanieczyszczeń, ale chodzi równocześnie o zwiększenie poczucia wspólnotowości wśród ludzi zamieszkujących supeblocki.

Zamknięcie ulic na takich terenach umożliwia stworzenie zielonych i bezpiecznych przestrzeni rekreacyjnych czy dodatkowych lokali gastronomicznych dla jego mieszkańców. Chodzi głównie o poprawienie jakości życia mieszkańców, umożliwienie im nawiązywania relacji i budowania wspólnoty, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb małych dzieci i osób starszych. Docelowo zieleń ma zajmować 80% powierzchni superblocków, aby dawać kojący cień i umożliwić deszczówce swobodne wsiąkanie w ziemię. Moim zdaniem ta inicjatywa jest przykładem miasta, które idealnie odpowiada na potrzeby jego mieszkańców.

Także w naszym mieście istnieją inicjatywy oddolne strzegące i broniące zielonych terenów przed pato-urbanistyką deweloperów i niektórych instytucji. Mowa o grupach takich jak “Społeczni obrońcy drzew – na Facebooku czy lokalnych działaczach społecznych.  Póki co, Toruń może się pochwalić bogatą arterią ścieżek rowerowych, na co z zazdrością spoglądają mieszkańcy innych miast.

Joanna Szudrowicz-Dec
public relations manager w Pollyart

Karolina Żebrowska
Łomianki
projektantka wnętrz, miłośniczka designu i architektury, wielbicielka dobrej kuchni i muzyki.

MIAST – OWY (nawet wbrew poprawnej polszczyźnie) czy MIASTO – WY?

(Za)miast bezdusznie anonimowych MIAST – OWYCH, wskazujemy wyznaczenie sobie takiego punktu siedzenia, z którego widać, że MIASTO to WY.

Czasowniki „siadać” i „siedzieć” lubią przestrzeń miejską. Nie zawsze z wzajemnością. „Siadać” i „siedzieć” nie obrażają się o to – (za)miast   (t)ego mutują w „przycupnąć” lub „podpierać”. I tak staje się miasto sceną performatywnych figuracji ludzkich. A ponieważ każde  miasto ma swój indywidualny obraz, który kształtują m. in. jego mieszkańcy, struktury czy infrastruktury, chciałoby się móc zastąpić kreatywne figuracje dowartościowaniem czasowników „siadać” czy „siedzieć”. Rozsiąść się i poczuć, że miasto może stanowić zrównoważony, organizm z całą siecią żył – ulic, architektonicznego szkieletu czy niezbędnych życiodajnych komórek –  zadowolonych mieszkańców. W tym rozumieniu staje się miasto ucztą dla zmysłów.

O ile „miasto pozwala kreować się mieszkańcom w granicach oferowanych im możliwości” ( „Język miast” Deyan Sudjic ) , o tyle w obszarze miasta wyobrażonego „punkt siedzenia” może być kreowany dowolnie.  Wyznaczenie takiego punktu początkowego dotyczy w dużej mierze elementów struktur i infrastruktur służących zacieśnianiu integracji społecznych – MIASTO – WY. Aż chciałoby się wyznaczyć strefy VIP dla czasowników „siadać” czy „siedzieć” elementami małej architektury – MEBLAMI MIEJSKIMI. Przyprawione dobrym designem miejsca przesiadywania, dosiadania się czy wysiadywania pomysłów. Najlepiej wyjątkowe i rozpoznawalne, jak na przykład londyńska budka telefoniczna. I niewyczynowe z powodu braku ergonomii, a uwzględniające możliwości i ograniczenia anatomii w każdym wieku. I żeby chciałoby się uśmiechać. Tak po prostu. I żeby każdy punkt siedzenia sprzyjał punktowi widzenia, a czasownik siadać był bardzo MIASTO – WY.

Bo, „jeśli chcesz w prosty sposób poprawić jakość danej przestrzeni, zaaranżuj więcej miejsc do siedzenia”. (Jan Ghel)

Agnieszka Basak-Wysota
Dział Edukacji CSW Toruń

Laura Szymoniuk

Gdy urządzałam mieszkanie, zdałam sobie sprawę, że jest miniaturą mojego wymarzonego miasta. Obfituje w zieleń, która z miesiąca na miesiąc coraz śmielej zagarnia przestrzeń. Zachęca do wypoczynku – na rozłożystej kanapie pośrodku pokoju, aksamitnym fotelu odkupionym od przyjaciółki czy wysokim krześle w kuchni, z którego wygodnie macha się nogami. Jest przyjazne mieszkańcom – zarówno ludzie, jak i zwierzęta mają tu swoje ścieżki, indywidualne miejsca relaksu i ulubione pory drzemki. A także przestrzenie, gdzie wszyscy możemy się spotkać.

Tak, jak mieszkanie – malowane światłem o różnych porach dnia – tak miasto inspiruje mnie, by odwiedzać je wielokrotnie, obserwować po zmroku lub w samo południe, by typować swoje ulubione miejsca i powracać znanymi drogami. W Toruniu mam kasztanowiec, przy którym zawsze parkuję rower. Ławkę, na której czytam w niedziele. Furtkę, przy której witam się z kotem sąsiadów. Lubię tę powtarzalność, bo kryje nieprzewidywalne detale i daje poczucie zażyłości z przestrzenią.

Gdy pokocham miasto, wracam do niego często. Odnajduje ukochane murale, drzwi kamienicy, które zachwyciły mnie przy pierwszej wizycie, kameralną kawiarnię. Wygląda na to, że jestem inżynierem Mamoniem miast.

Ewa Gutmańska-Gralak – freelancerka, właścicielka agencji kreatywnej Ewenement, nauczycielka akademicka, rowerzystka, miłośniczka kotów i mieszkanka kamienicy.